Hành Trình

Một ngày đẹp trời cuối tháng 4-2021, tôi ngồi mơ màng “Ước gì kiếp sau mình làm nghề gì đó để được đứng trên sân khấu”. Vừa mới nghĩ vậy thì tâm trí tôi chợt bừng tỉnh và tự tát cho nó một phát: “Tại sao lại phải là kiếp sau mà không là kiếp này, là ngay bây giờ?”. Khi nghĩ được như vậy thì tôi đã tự tìm kiếm cơ hội cho mình và “mở hàng” là cơ hội làm việc trong dự án múa đương đại với đạo diễn quốc tế. Rồi tôi bước chân vào công việc mà ở đó tôi được làm quen giao lưu với cộng đồng làm nghệ thuật, tiếp cận thêm về văn hóa, được thực hành chung và học hỏi chuyên môn từ các bạn. Tôi cũng quay lại thực hành vẽ tranh sau bao nhiêu năm dừng cọ để làm công việc thiết kế trên máy tính. Tôi như cá gặp nước khi được gặp những nghệ sỹ với nhiều chuyên môn khác nhau – những người sống trung thực với chính họ, chỉ tập trung vào việc của mình, không mang định kiến phán xét, không bận tâm chuyện cá nhân người khác, không có vấn đề gì với sự khác biệt, với các quan điểm trái chiều, với cơ thể con người… Và đến thời điểm này – 1 năm sau khi có suy nghĩ trên – tôi vừa kết thúc suất diễn đầu tiên của vở kịch phi lý diễn tại phố cổ Hội An.

Tôi đến với sân khấu không phải để gây chú ý, không phải để nổi tiếng mà vì tôi muốn được có những trải nghiệm ngược lại với lối sống trong vỏ bọc của mình trong hơn 30 năm trước. Sân khấu là nơi tôi kiểm tra lại chính mình – nơi tôi đối diện với những nỗi sợ và rào cản của bản thân. Liệu tôi có còn sợ thể hiện mình, tôi còn những rào cản gì để hạn chế sáng tạo, điều gì khiến tôi không dám thả lỏng để hết mình…?

Tôi không được ưu đãi một cơ thể mềm dẻo phù hợp với chuyển động múa chuyên nghiệp, tôi không có kinh nghiệm diễn xuất và hóa thân vào các nhân vật khác nhau, tôi chưa trang bị đủ kiến thức để đi xa hơn trong nghệ thuật… Tôi là người biết rất rõ các hạn chế của mình và không hề né tránh nó, nhưng làm gì với những hạn chế đó và phát huy thế mạnh của mình mới là điều tôi quan tâm nhất. Cuối buổi kịch chúng tôi nhận được nhiều lời khen ngợi của khán giả, tôi rất vui vì mọi người thích những gì chúng tôi làm. Nhưng những lời phê bình về chuyên môn mới là điều tôi cần để “scan” lại bản thân.

Tôi không cần được gọi là nghệ sỹ, họa sỹ hay diễn viên kịch, diễn viên múa, … Trong lời giới thiệu về các diễn viên của vở kịch, đạo diễn Chinh Ba đã định viết về tôi là “Cô vẫn đang trên hành trình đi tìm bản dạng nghệ sỹ của mình.” Nhưng tôi không tìm kiếm điều gì cả. Tôi chỉ muốn tiếp tục học hỏi, tìm hiểu và thực hành thêm về lĩnh vực nghệ thuật chừng nào tôi còn quan tâm đến nó mà thôi.

theatre of the absurd

Họ gọi món và lăn dài trên cát, sóng biển và đám cỏ lăn
“𝙷𝚊𝚒 𝚌ơ 𝚝𝚑ể 𝚑ộ𝚒 𝚝𝚑𝚘ạ𝚒 𝚝𝚛𝚘𝚗𝚐 𝚖ộ𝚝 𝚔𝚑ô𝚗𝚐 𝚐𝚒𝚊𝚗 𝚖à 𝚛𝚊𝚗𝚑 𝚐𝚒ớ𝚒 𝚔𝚑á 𝚖ậ𝚙 𝚖ờ. 𝙲ơ 𝚝𝚑ể 𝚝𝚑ứ 𝚋𝚊 𝚑𝚘à 𝚗𝚑ậ𝚙 𝚟à𝚘 𝚌𝚞ộ𝚌 𝚑ộ𝚒 𝚝𝚑𝚘ạ𝚒 đó. 𝙽𝚐ườ𝚒 𝚙𝚑ụ 𝚗ữ đố𝚒 𝚝𝚑𝚘ạ𝚒 𝚟ớ𝚒 “𝚔𝚑ô𝚗𝚐 𝚊𝚒 𝚌ả”. 𝙽𝚐ườ𝚒 đà𝚗 ô𝚗𝚐 𝚝𝚑ì 𝚕𝚞ô𝚗 𝚖𝚒ệ𝚗𝚐 𝚗𝚑ữ𝚗𝚐 á𝚙 đặ𝚝 đặ𝚌 𝚜ệ𝚝 𝚗𝚊𝚖 𝚚𝚞𝚢ề𝚗. 𝙷ọ 𝚕ặ𝚙 𝚕ạ𝚒 𝚌á𝚌 𝚌𝚞ộ𝚌 𝚑ộ𝚒 𝚝𝚑𝚘ạ𝚒, 𝚝𝚒ế𝚗𝚐 𝚌𝚑𝚞ô𝚗𝚐, 𝚝𝚒ế𝚗𝚐 𝚜ó𝚗𝚐 𝚋𝚒ể𝚗, 𝚗𝚑ữ𝚗𝚐 𝚌𝚞ộ𝚌 𝚛ượ𝚝 đ𝚞ổ𝚒 𝚌𝚑𝚘 đế𝚗 𝚔𝚑𝚒 𝚜ó𝚗𝚐 𝚋𝚒ể𝚗 𝚡𝚘á 𝚜ạ𝚌𝚑 𝚍ấ𝚞 𝚟ế𝚝 𝚌ủ𝚊 𝚑ọ.”

TheaFter is a local experimental model of the uncertain stage initiated by CAB Hoian and Chinh Ba. Itself an antithesis to the inability in renting and operating a physical space. It also attempts to find new methods for theatrical forms, forward movements in countless questions about its future.

TheaFter (F generation theater of after) focus on issues of innovating expression and symbolism in order to change modes of perception and form newer, more positive relationships between people and people, people with space, space with non-physicality, with audience, with equipment or nothing at all.

The project calls for open source people who are interested in experimenting with theater, drama, performance, writing… or simply practicing living in order to co-create and break the boundaries between professional and amateur.

Vở kịch phi lý phóng tác từ vở kịch Furtive Love của Brian E. Turner và Truyện Kiều của Nguyễn Du được hình thành dựa vào những tương tác sống của diễn viên trong vòng một tháng tại CAB Hoian, phá vỡ cấu trúc tuyến tính và cấu trúc không gian của sân khấu. Ba diễn viên Trần Minh, Trần Quốc Dũng và Hương sắp đặt phi lý các mẩu hội thoại tưởng như vô nghĩa, trên việc hình thành những mối quan hệ không rõ ràng của đàn ông, đàn bà và một người nữa không xác định bản dạng. Họ hội thoại, rượt đuổi nhau, dành cho nhau những tình yêu, đam mê, dục vọng, những mập mờ của bản dạng giới, quyền lực/bạo lực, trong tiếng sóng, không gian nhà cổ Hội An và biển.

Tác phẩm là dịp để công chúng cùng trải nghiệm các thể nghiệm về kịch với các thể nghiệm về không gian tương tác với nhà cổ Hội An, với công chúng, với đạo diễn âm thanh và các trải nghiệm nghệ thuật khác.

CREDIT:
. Nguyên tác/ Original: Furtive Love – Brian E. Turner & Truyện Kiều – Nguyễn Du
. Đạo diễn/ Director & Dramaturg: Chinh Ba
. Diễn viên & Đồng sáng tạo/ Actors & Co-creation: Trần Minh, Trần Quốc Dũng, Hương
. Đạo diễn âm thanh/ Sound director: Patrick Nethercott
. Mỹ thuật/ Art: Chinh Ba, Đắc Tú
. Thiết bị/ Equipment: Henduy Tran
. Sản xuất/ Production: CAB Hoian, TheaFter
. Không gian/ Location: Nhà hàng Bazar

CREW
Chinh Ba
Là nghệ sĩ thực hành đa thể loại thơ, âm nhạc, trình diễn, sân khấu, thị giác, sản xuất nghệ thuật, Chinh Ba được biết đến với các tác phẩm thơ như Bài thơ dài về những đường biên (2020), Mắc kẹt trong chuỗi luân hồi (2019), giám tuyển thơ tại Poetry+++ của MoTplus (2020), đồng soạn nhạc cho vở Ballet Kiều (2020) cùng nhạc sĩ Việt Anh, nhạc phim The Talks (2019) của Ngô Thanh Phương… Chinh Ba tại Hội An là người sáng lập culture&arts base CAB Hoian, không gian nghệ thuật hướng đến các thể nghiệm mới mẻ trong thực hành, và tương tác sinh học đa dạng các thực hành với công chúng Hội An.

Trần Minh
Tốt nghiệp trường múa Việt Nam năm 2018, nghệ sĩ múa Hà Nội Trần Minh bắt đầu sự nghiệp tại Nhà hát giao hưởng vũ kịch Việt Nam. Năm 2019, Minh bắt đầu thực hành cá nhân tập trung vào việc khám phá các chuyển động chân thật. Các dự án cá nhân của Minh thường hướng đến sự hoà nhập tâm trí, thể xác, bản ngã, và sự thật như “Tôi là cái tôi là” (2020), “Tờ Mờ” (2022). Bên cạnh đó, Minh tham gia các dự án của các nghệ sĩ, chương trình khác như “Vướng” (2019 – Chương trình Tương Lai Truyền Thống), “A Wo|men” (2022 – Biên đạo Hoàng Hà, Minh Hải)… Minh đến với Hội An theo nhịp sinh học của bản thân để hướng đến các thực hành chuyên sâu về nghệ thuật trình diễn, và các cấu trúc sân khấu phi vật lý. Tháng 3.2022, Minh mở xưởng dự án nghệ thuật Tờ Mờ tại CAB. Và dự án lần này là lần thứ hai Minh cộng tác với CAB với vai trò là diễn viên, vừa là đồng sáng tạo.

Trần Quốc Dũng
Xuất thân từ gia đình có truyền thống xiếc, Dũng mang trong mình cơ thể của võ thuật, của chuyển động, của tự do và thái độ ứng diện với các bản dạng khác nhau của bản ngã. Năm 2007 Dũng về lại Việt Nam sau 20 năm sống ở Paris, anh rong ruổi thực hành nhiếp ảnh, võ thuật, âm nhạc. Dũng đến Hội An, một lần nữa, đối diện với lý do chuyển động của bản thân.

Hương
Vốn là một graphic designer, Hương mang trong mình niềm khao khát sân khấu từ khi còn đóng vai trò là người phụ nữ của gia đình. Cô đến với CAB năm 2021 với việc tham gia tác phẩm múa đương đại “Làm ơn cho tôi một bữa sáng thanh bình” của biên đạo/ đạo diễn người Hà Lan Arthur Kuggeleyn. Sau đó cô gia nhập CAB với vai trò quản lý CAB Read và hiện vẫn đang tiếp tục hành trình trên con đường thực hành nghệ thuật của mình.

Patrick Nethercott
Patrick Nethercott là kỹ sư/nghệ sĩ âm thanh người Ireland, trọng tâm nghiên cứu chính của anh là giao diện giữa con người và công nghệ và việc sử dụng các kỹ thuật này để tạo ra trải nghiệm âm thanh và hình ảnh sống. Năm 2009 anh tốt nghiệp chương trình Cử nhân Kỹ thuật tại Viện Thiết kế Nghệ thuật và Công nghệ Dun Laoghaire. Năm 2010, anh tham gia Chương trình Sonic Arts MA tại Trung tâm Nghiên cứu Nghệ thuật âm thanh ở Đại học Queen Belfast. Từ 2005-2015, Patrick là kỹ sư âm thanh chính thức của Liên hoan sân khấu Dublin, là giám đốc âm nhạc của nhiều chuyến lưu diễn khác nhau của The Abbey Theater, Dublin và National Theater, London. Năm 2018, anh là kỹ thuật viên âm thanh và hình ảnh trong Girl Song của Emma Walsh tại Liên hoan nghệ thuật Noordezon ở Groningen, Hà Lan, anh cũng lưu diễn ở Nepal cùng với Bartika Eam Rai và ban nhạc của cô ấy cùng năm đấy. Hiện nay, Patrick sinh sống và làm việc tại Hội An.

THEAFTER

TheaFter là mô hình thử nghiệm về sân khấu bất định của CAB Hoian và Chinh Ba. Tự bản thân nó là một phản đề trước sự bất lực trong việc thuê mướn và vận hành một không gian vật lý tại địa phương, cũng là một nỗ lực tìm những phương thức mới cho các hình thức sân khấu bước tiếp trong muôn vàn câu hỏi về tương lai của nó.

TheaFter (Sân khấu thế hệ F của sau này) đặt ra các chất vấn về tính biểu hiện và tính ước lệ nhằm thay đổi các phương thức nhận thức và hình thành những mối quan hệ mới hơn, tích cực hơn giữa con người với con người, con người với không gian, không gian với tính phi vật lý, với khán giả, với thiết bị hoặc không gì cả.

Dự án kêu gọi nguồn mở những người ham thích thực hành thể nghiệm sân khấu, kịch, trình diễn, chữ viết… hoặc đơn giản là thực hành sống cùng nhau sáng tạo và phá vỡ các ranh giới giữa chuyên nghiệp và không chuyên.

Du xuân – Street performance

Năm mới năm me có duyên thực hành chung về trình diễn đường phố với Trần Minh – diễn viên múa đến từ Hà Nội và lưu trú tại CAB Hoian. Mùng 5 Tết hai chị em rủ nhau ra chợ phiên chơi đùa đầu năm mới, tập trung lắng nghe nhau bằng cơ thể, chuyển động và tương tác ngẫu hứng giữa nơi công cộng.

Cả hai xách chiếu đi dạo chọn điểm diễn, một nhóm khán giả theo sau, hết dọc phố cả hai quay đầu đi ngược lại làm tất cả ngơ ngác 😄

Lần đầu thực hành trình diễn công cộng, tôi thấy hoàn toàn thoải mái và không bị môi trường xung quanh tác động, chỉ tập trung vào cảm nhận của bản thân và động thái của bạn diễn.

Vì dự báo trời mưa nên cả hai xác định là có thể sẽ không có ai đi chợ phiên, thì hai chị em vẫn cứ chơi với nhau như dự kiến, có thể sẽ phải chơi trong nhà. Và chúng tôi cũng trao đổi về các tình huống có thể xảy ra khi có khán giả. Cuối cùng buổi diễn đông hơn so với hình dung ban đầu, khán giả cũng quan tâm nán lại xem hết phần trình diễn dài gần một tiếng.

Sự xuất hiện bất ngờ của anh Dũng võ sư, đoạn tương tác với anh thành cao trào của phần trình diễn.

Cũng vì dự báo thời tiết mà không có một gian hàng nào đến chợ phiên bày bán hôm đó và tác phẩm của chúng tôi lại trở thành hoạt động duy nhất của hội chợ.

Và chiếc bình gốm mang đi để đựng donation, nhưng đã bị bỏ quên không dùng đến 🥲.

Ngũ Hành Sơn

Buổi 2 của chương trình Điền dã và thực hành làm thác bản được tổ chức tại Ngũ Hành Sơn – Đà Nẵng. Một thông tin ít ai biết: Ngũ Hành Sơn có thể xem là nơi tập hợp số lượng bi ký lớn nhất nhì Việt Nam từ các danh gia, nhà chính trị, truyền giáo, các nghiệp hội, văn nhân, thi sĩ có tiếng trong khu vực trong khoảng thế kỷ XVII đến giữa Thế kỷ XX. Hiện Ngũ hành Sơn đang được hoàn thiện hồ sơ để trình UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới.

Chương trình được thực hiện tại động Huyền Không – Ngũ Hành Sơn

Ảnh trái: Bi ký “Phổ Đà sơn linh trung Phật”
Bi ký có một thông tin quan trọng ghi nhận lại sự hình thành của các làng xã cổ ở Hội An.
Ảnh phải: Diễn giả Ngô Đức Chí giới thiệu thác bản của anh thực hiện cách đây gần 10 năm cho bi ký “Phổ Đà sơn linh trung Phật”, thác bản hiện đã tặng lại cho Bảo tàng Hội An.

Bi ký của Tiểu Cao Nguyễn Văn Mại – thi sĩ, quan nhân nổi tiếng trong thời Nguyễn – được ghi nhận là bài ca trù duy nhất được tìm thấy ở Đàng Trong được khắc trên đá.

Bi ký về một bài thơ chữ Hán của Hà Đình Nguyễn Thuật – danh sỹ triều Nguyễn – Ông là người đã có đóng góp rất lớn cho giáo dục địa phương.

Anh Tèo

Gần đây nhà mình mới xuất hiện một anh mèo, mình đã rất ngạc nhiên vào cái ngày anh xuất hiện vì thấy anh cứ đủng đỉnh đi thẳng về phía mình, rồi dạo một vòng quanh hiên nhà, xong lại bước vào phòng ngủ như thể đây là ngôi nhà của anh vậy. Anh khác hẳn với những con mèo lạ khác mà mình từng gặp vì chúng có sự dè chừng, cảnh giác, nhiều khi là lấm lét, có lẽ bởi chúng đã gặp phải nhiều chuyện không vui trong cuộc đời. Ba mẹ con đều thích anh lắm và thống nhất đặt tên cho anh là Tèo theo như con trai mình nghĩ ra. Ông con rất sung sướng với cái tên này và bảo đến trường ai hỏi thì con sẽ kể là “Thằng Tèo nhà tôi… bla bla”.

Nếu như chó được mệnh danh là Man’s best friend thì với mình mèo phải được gọi là Man’s smartest friend. Mèo không có nhu cầu chạy theo ai và cũng không cần ai chạy theo mình. Chúng thực sự nhạy cảm và có sự tự tôn cao, ai có năng lượng bình yên tạo cảm giác an toàn thì chúng khắc tiếp cận, còn không thì miễn.

Chơi với anh Tèo xong ngẫm vui tí mà phì cười vì thấy anh giống như một người bạn trai lý tưởng: đẹp trai, điềm tĩnh, từ tốn, nhạy cảm, xử sự đàng hoàng, đơn giản rõ ràng, thích là thích mà không là không. Khi ở bên cạnh nhau không ai cần phải nói câu nào mà vẫn tôn trọng và hiểu ý nhau, không phán xét, chỉ việc quan sát các hoạt động của nhau là đã đủ thấy vui. Gặp nhau thấy thích rủ ăn thì ăn, rủ ôm thì ôm, không thích thì thôi không ép nhau, không đòi hỏi gây áp lực để bắt người khác phải làm theo ý mình, ai muốn được yên đừng-làm-phiền-tôi thì để cho nhau yên… Một mối quan hệ đã vượt qua mọi nhu cầu về trao đổi ngôn ngữ, kiểm soát, vật chất, thể xác…

Đấy. Mà ngẫm thêm tí nữa thì bất cứ mối quan hệ nào cũng nên thế này chứ chả phải trai gái gì, chứ không thì mất thời gian quá. Nhỉ.

Ham vui

Bản tính ta vốn ham vui, thích tò mò cưỡi ngựa xem hoa thử mỗi thứ một chút, mà lại cứ phải rón ra rón rén, thì đời cho ta biết thế nào là rón rén.

Sau khi hứng đủ gạch đá búa rìu, ta quyết ham vui cho trọn vẹn, thì đời lại cho ta vui tới bến, còn đặt ta vào chỗ được trả tiền để mà vui. Đi làm vui hơn đi chơi, lại vẫn cưỡi ngựa xem hoa biết được thêm đủ trò mới mẻ, quên bẵng mất là đang đi làm cho đến khi nhận lương 💸

Hết năm

Sau khi chụp được 7749 tấm ảnh ngay ngắn xinh xắn, thì cuối cùng những kiểu ưng ý nhất đều lại là từ screenshot của video chuyển động ngẫu hứng được quay cuối buổi sau khi đã chán chụp hình.